"Wartości które łączą przeszłość z teraźniejszością" - Murowana Goślina miastem trzech narodowości i miejscem istnienia różnych wyznań
The Values that connect past and present
W dniach od 4 do 8 sierpnia 2008 r. w Murowanej Goślinie odbył się festiwal ekumeniczny pt. „The Values that connect past and present” („Wartości, które łączą przeszłość
z teraźniejszością- Murowana Goślina miastem trzech narodowości i miejscem istnienia różnych wyznań”). W spotkaniu uczestniczyli młodzi ludzie z Polski, Niemiec, Rosji oraz Litwy. Przybyli oni do naszego miasta na zaproszenie członków Komitetu Partnerskiego Ziemi Goślińskiej oraz Koła Wielokulturowości. Projekt ten rozpoczął działania wielokulturowe, które będą kontynuowane w następnych miesiącach. Na końcu tego atykułu znjadą Państwo informacje dotyczące tego, co jeszcze się wydarzy w projekcie.
Wspierają nas
Nasze działania są realizowane w ramach dotacyjnego Programu dla Tolerancji –
„To, co wspólne/to, co różne” finansowanego ze środków Fundacji Forda oraz Fundacji im. Stefana Batorego. Honorowy patronat nad wydarzeniem objął Burmistrz Miasta
i Gminy Murowana Goślina – p. Tomasz Łęcki.
Kontekst projektu
Murowana Goślina jest małym 10-tysięcznym miasteczkiem w Wielkopolsce. Jeszcze na początku XX wieku zgodnie żyły tutaj ze sobą ludność: polska, żydowska i niemiecka.
Po wojnie mieszkańcy Murowanej Gośliny zapomnieli o swojej wielokulturowości. Jesteśmy członkami lokalnej społeczności i czujemy moralny obowiązek przypomnienia mieszkańcom o tamtych czasach. Należymy zarówno do Komitetu Partnerskiego Ziemi Goślińskiej oraz do Koła Wielokulturowości, które działa przy Gimnazjum nr 1 im. Hipolita Cegielskiego
w Murowanej Goślinie. Ważnym symbolem naszego projektu jest wóz ochotniczej straży pożarnej sprzed I wojny światowej ( w tym roku OSP obchodzi 120 rocznicę swojego istnienia). W II poł. XIX w. straż skupiała przedstawicieli społeczności polskiej, niemieckiej oraz żydowskiej. Pierwszym jej naczelinikem był ówczesny burmistrz miasta– Niemiec Hertmann, zastępcą naczelnika był Bolesław Stern – Polak, a skarbnikiem Davidson – Żyd. Wszystkich łączyła przyjaźń, byli wobec siebie tolerancyjni i pamiętali o swojej tożsamości. Te właśnie wartości stały się punktem odniesenia wszystkich naszych działań podczas tygodnia ekumenicznego w Murowanej Goślinie.
Cel projektu
Chcielibyśmy pokazać mieszkańcom Murowanej Gośliny elementy tworzące wielokulturową przeszłość miasta, jego różnorodność narodowo-religijną budowaną przez Polaków, Żydów oraz Niemców. Pragniemy na nowo odkryć ślady żydowskie i niemieckie
w Murowanej Goślinie. Dla młodych mieszkańców Murowanej Gośliny ważne jest doświadczenie spotkania z rówieśnikami z innego kraju, wspólna wymiana poglądów na temat wartości. Pośrednio dzięki pracy w grupie międzynarodowej młodzież rozwija kompetencje językowe. Działania warsztatowe wspomagają także doskonalenie umiejętności plastycznych, muzycznych, wokalnych oraz tanecznych.
Przeprowadzone działania
Warsztaty międzynarodowe na temat przyjaźni, tolerancji oraz pamięci
Najważniejszym punktem projektu były międzynarodowe warsztaty, które odbyły się
w ramach ekumenicznego spotkania „bien” (Baltic Intercultural and Ecumenical Network) pt. „Wartości, które łączą przeszłość z teraźniejszością”. Mottem przewodnim spotkania stał się fragment Ewangelii wg św. Mateusza 4,1-11. Przez trzy dni młodzi ludzie z Polski, Rosji, Litwy, Niemiec, Szwecji uczestniczyli w warsztatach na temat tolerancji, pamięci oraz przyjaźni – trzech uniwersalnych wartości, które w przeszłości łączyły mieszkańców Murowanej Gośliny. Wyżej wymienionym wartościom zostały przypisane symbole: synagoga, cmentarz ewangelicki, wóz ochotniczej straży pożarnej. Punktem wyjścia do dyskusji w czasie warsztatów na temat w/w wartości były teksty na temat przyjaźni, tolerancji i pamięci w ujęciach religijnym, filozoficznym oraz literackim (Jan Paweł II „Pamięć
i tożsamość”, Leszek Kołakowski „O tolerancji” oraz Antoine de Saint-Exupery „Mały książę”). Po dyskusji w małych grupach młodzież opracowała wyniki każdego warsztatu we wybranej przez siebie formie: za pomocą postera lub pantomimy.
Nieistniejące miasto na kawałkach płótna
W ramach projektu młodzież z goślińskich gimnazjów pod kierunkiem
p. Elwiry Springer odtworzyła na płótnie miasto z końca wieku XIX: uczniowie namalowali goślińską synagogę, miejsce spotkań polsko-niemieckich „Hotel de Posen”, sklep spożywczy „Zgoda” oraz nagrobki z cmentarza ewangelickiego. W ten sposób Murowana Goślina na chwilę powróciła do swych korzeni. Płótna zostaną zaprezentowane mieszkańcom tak, by wszyscy naocznie doświadczyli wielokultorowści swego miejsca zamieszkania. W wyborze odtwarzanych na płótne obiektów oprócz kryterium pokazania elmentów przynależnych trzem narodowościom i wyznaniom, kierowaliśmy się także usytułowaniem każdego z nich. Miejsce byłego cmenatarza ewangelickiego znajduje się przy wjeździe do historycznej części Murowanej Gośliny (przy ul. Poznańskiej - głównej ulicy w mieście), a teren, gdzie znajdowała się synagoga, jest położony przy wyjeździe z miasta.
Chrześcijańsko-żydowskie spotkanie modlitewne oraz uroczystość odsłonięcia tablic upamiętniajacych społeczność ewangelicką oraz żydowską Murowanej Gośliny
Ważnym punktem projektu była uroczystość odsłonięcia tablic upamiętniających społeczność żydowską oraz niemiecką Murowanej Gośliny. Uroczystość poprzedzało nabożeństwo ekumeniczne w Kościele poewangelickim pod wezwaniem św. Ducha przy ulicy Dworcowej, w którym uczestniczyli przedstawiciele różnych kościołów chrześcijańskich: pastor Frank Engelbrecht z Luterańskiego Kościoła św. Katarzyny w Hamburgu, ks. Tomasz Wola
z Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Pile, ks. Jan Ostryk z Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Poznaniu. Gospodarzem spotkania był wikariusz parafii pod wezwaniem św. Jakuba- ks. Przemysław Wrzalik. Do modlitwy włączyli się także członkowie Poznańskiej Gminy Żydowskiej: przewodnicząca gminy – p. Alicja Kobus, dr Zdzisław Gałyński oraz dr Eugeniusz Szydłowski.W trakcie nabożeństwa mogliśmy usłyszeć fragment z Genesis o Abramie, który stał się protoplastą Izraela. Wersety Księgi Rodzaju zostały odczytane we wszystkich językach uczestników warsztatów (hebrajski, angielski, polski, niemiecki, rosyjski). Śpiew Aleksandry Stefaniuk ubogacił uroczystość.
Po nabożeństwie odbyło się odsłonięcie dwóch tablic upamiętniających społeczność żydowską i ewangelicką Murowanej Gośliny. Wzruszające było wystąpienie p. Mieczysława Drobnika, który przybył na cmentarz ewangelicki, by pomodlić się za swojego przyjaciela Niemca, który został tam pochowany. W przeszłość poszczególnych cmentarzy wprowadzili nas historycy pracujący w Izbie Regionalnej Ziemi Goślińskiej: p. Dariusz Paprocki (cmentarz ewangelicki) oraz p. Norbert Kulse (cmentarz żydowski). Na kirkucie dodatkowo przemówili wicewojewoda Wielkopolski - p. Przemysław Pacia oraz wicemarszałek województwa – p. Arkadiusz Błochowiak. Wiązanki złożyli także zastępca Burmistrza Miasta i Gminy – p. Marcin Buliński oraz przewodniczący Rady Miejskiej - p. Zbyszek Krugiełka.
Adresaci projektu
Bezpośrednimi odbiorcami projektu są uczniowie dwóch gimnazjów z Murowanej Gośliny: Gimnazjum nr 1 im. Hipolita Cegielskiegi oraz Gimnazjum nr 2 im. Jana Kochanowskiego,
starsza młodzież zamieszkująca Murowaną Goślinę oraz młodzi ludzie
z międzynarodowej chrześcijańskiej organizacji państw nadbałtyckich „bien” (baltic intercultural and ecumenical network) pochodzący z Niemiec (Hamburg), Rosji (Sankt Petersburg, Kaliningrad), Liwty. W sumie grupa międzynarodowa uczestnicząca
w sierpniowych warsztatach liczyła 24 osoby, z którymi współpracujemy już od kilku lat
w ramach różnych projektów – w ubiegłym roku wspólnie byliśmy na ekumenicznym festiwalu w Hamburgu. Uczestnicy polscy mieszkają w Murowanej Goślinie i w okolicznych wsiach. W większości są to osoby, które uczestniczyły już w ubiegłorocznym projekcie
i które należą to Koła Wielokulturowści działającego przy Gimnazjum nr 1 w Murowanej Goślinie. Ważną grupą uczestników są także ludzie młodzi ze stowarzyszeń działających przy
Kościele pod wezaniem Najwyższego Arcykapłana Jezusa Chrystusa na Zielonym Wzgórzu.
Jakie działania zostaną jeszcze przeprowadzone?
W trakcie trwania projektu we wrześniu młodzież będzie uczestniczyła w grze historycznej pod tytułem „Śladami wybitnych Gośliniaków pochodzenia żydowskiego, niemieckiego oraz polskiego”. Będzie ona dobrym narzędziem poznawania wielokulturowej historii naszego miasta przez uczniów szkół działających w mieście oraz w całej gminie (chcielibyśmy wydać scenariusz tej gry, który będzie można wykorzystać np. w czasie zajęć z wiedzy
o społeczeństwie, historii lub lekcji wychowawczej).
W październiku zostanie także zorganizowana dla mieszkańców miasta i gminy otwarta debata na temat tolernacji, przyjaźni oraz pamięci, czyli wartości, które łączą przeszłość
z teraźniejszością. Gościem spotkania będzie 85-letni Szlomo Wolkowicz
z Izraela, który przeżył II woją światową. Opowie nam o swojej pamięci ocalałego świadka Holocaustu.
Zapraszamy także do udziału w konkursie fotograficznym pt. „Śladami wielokulturowości
w Murowanej Goślinie” (zgłoszenia do 15 września – szczegóły konkursu na naszej stronie).
Z kim współpracujemy, kto nam pomaga ?
Naszymi partnerami są: Gimnazjum nr 1 im. Hipolita Cegielskiego w Murowanej Goślinie (pomoc nauczycieli, korzystanie ze sal, auli, sprzętu informatycznego), Gimanzjum nr 2 im. Jana Kochanowskiego w Murowanej Goślinie; Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, Dom Kultury w Murowanej Goślinie oraz Izba Regionalna Ziemi Goślińskiej (konsultacje
z historykami, udostępnianie zbiorów, przez cały okres trwania projektu, konkurs fotograficzny); Urząd Miasta i Gminy Murowana Goślina (pomoc w uporządkowaniu miejsc pamięci); Ochotnicza Straż Pożarna w Murowanej Goślinie (pomoc przy rozwieszaniu płócien). Ważną organizacją wspierającą nasze działania jest Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego oraz międzynarodowa chrześcijańska organizacja państw nadbałtyckich „bien” (baltic intercultural and ecumenical network).
Wierzymy…
Wierzymy, że projekt wywoła dyskusję na temat postrzegania losu trzech narodowości oraz innych wyznań zamieszkujących Murowaną Goślinę. Poza przyczyni się do zmiany nastawienia, zwłaszcza starszych mieszkańców miasta, którzy i w Żydach i Niemcach dostrzegali obcego a nie sąsiada.
Na pewno warsztaty międzynarodowe, które odbyły się na początku sierpnia były dla młodzieży z Murowanej Gośliny szansą zdobycia nowych doświadczeń związanych
z edukacją pozaformalną oraz okazją na doskonalenie umiejętności językowych i spotkanie twarzą w twarz z wyznawcami różnych kościołów chrześcijańskich.
Jakub Niewiński oraz Agnieszka Drabczyk, 2008-08-29
